Rüthen is een stad in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen en behoort tot de Kreis Soest, gelegen op de noordoostrand van het Sauerland aan de bovenloop van de Möhne, in het Naturpark Arnsberger Wald.
De stad telt circa 10.000 inwoners en is met 158 km² de grootste gemeente in de Kreis Soest; door haar uitgestrekte bosgebied is ze een van de bosrijkste gemeenten van Noordrijn-Westfalen. In Rüthen vind je een van de best bewaarde middeleeuwse stadsmuren van het Sauerland met de veertiende-eeuwse Hachtor en de Heksentoren, het barokke stadhuis uit 1730 met zijn bijzondere ronde buitentrap, het voormalige kapucijnerklooster uit 1675, het voormalige ursulinenklooster uit 1749, de watertorenuitkijktoren uit 1908 en in het stadsdeel Altenrüthen de romaanse Sint-Nikolauskerk.
De eerste vermelding van een nederzetting in de omgeving dateert uit 1072, in een oorkonde van het klooster Grafschaft. De aartsbisschoppen van Keulen, die tevens hertogen van Westfalen waren, verwierven in de twaalfde eeuw gronden in het gebied. Op 29 april 1200 verleende de Keulse aartsbisschop Adolf I van Altena stadsrechten aan de nieuwe nederzetting, die planmatig werd uitgebreid en versterkt. De stad is overigens niet vernoemd naar het huidige dorp Rüthen, maar naar het naburige en oudere Altenrüthen, waarvan de naam Ruothino in de loop der tijd verbasterd is tot Rüthen. De stad groeide uit tot een regionaal handelscentrum met schapenhouderij en wolhandel. In de loop van de middeleeuwen werd Rüthen lid van de Hanzebond. De vestingwerken werden in de veertiende eeuw aangelegd en bestonden uit een stadsmuur van circa drie kilometer lengte met vier stadspoorten en elf torens.
Overnachten in Rüthen
Romantik Hotel Knippschild is een viersterrenhotel aan de rand van Rüthen met een restaurant, terras en bar. Hotel Spitze Warte is een familiaal hotel op het hoogste punt van de Haarstrang met een restaurant, biergarten en terras, op twee kilometer van het historische centrum; een uitstekende uitvalsbasis voor wandelaars en fietsers. Haus Buuck Herberge is een sfeervol herenhuis op de Hachtorstrasse in het centrum van Rüthen, hoog gewaardeerd om de rust, de netheid en de vriendelijke ontvangst.
Een duister hoofdstuk in de geschiedenis van Rüthen zijn de heksenprocessen die hier plaatsvonden in de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw. Het hertogdom Westfalen, waartoe Rüthen behoorde, was in de zeventiende eeuw een van de belangrijkste centra van heksenvervolgingen in het Heilige Roomse Rijk. In totaal werden in de stad Rüthen 102 mensen vermoord als veronderstelde heksen of tovenaars, van wie 50 mannen en 52 vrouwen; inclusief de omliggende stadsdelen bedraagt het totaal 169 slachtoffers. Zij werden gemarteld in de Heksentoren en de Hachtpforte en vervolgens terechtgesteld. In de Heksentoren is een tentoonstelling over de heksenvervolging ingericht.
De middeleeuwse binnenstad van Rüthen heeft haar historische silhouet door de eeuwen heen goed bewaard. De stadsmuurwandeling van drie kilometer rond de historische kern biedt doorkijkjes naar het Naturpark Arnsberger Wald en is de mooiste manier om de stad te verkennen. Het Hachtor, de enige nog volledig bewaarde stadspoort, en de halfronde Heksentoren zijn de beeldbepalende restanten van de middeleeuwse vestingwerken. Het barokke stadhuis uit 1730, ontworpen door Michael Spanner, valt op door zijn monumentale ronde buitentrap. Tegenover het stadhuis staat een historische maiboom van meer dan 24 meter hoog, versierd met handgemaakte symbolen van de middeleeuwse gilden. Het voormalige kapucijnerklooster, gebouwd tussen 1675 en 1804 naar plannen van ordebouwmeester Ambrosius von Oelde, heeft zijn drie kloostervleugels behouden; het voormalige portaal van de afgebroken kloosterkerk vormt nu de ingang van het stadskerkhof. Het voormalige ursulinenklooster uit 1749 is in gebruik als bankgebouw. In de voormalige brouwerij aan de markt is een museum ondergebracht met een vaste collectie over de plaatselijke geschiedenis, fossielen, mineralen en de geschiedenis van de elektrificering van Rüthen.
Rüthen is een goed vertrekpunt voor wandelingen en fietstochten door het Naturpark Arnsberger Wald en het Bibertal, een beekdal ten noorden van de stad. De Möhne-fietsroute loopt langs de stad. In de Lörmecke, een zijdal van de Möhne, is de grotgalerij Stein te bezoeken.
