Eus ligt in het departement Pyrénées-Orientales (Occitanie), in de streek Conflent, net ten noordoosten van Prades. Het dorp behoort tot Les Plus Beaux Villages de France en staat bekend als een van de zonnigste dorpen van Frankrijk.
De geschiedenis van Eus is goed gedocumenteerd. De plaats wordt in 1035 genoemd als villa Elz; rond 1100 ontstaat het castrum d’Elz op de heuveltop als versterkte kern. Aan het begin van de 13e eeuw krijgt het kasteel een eigen kapel, die in 1218 door de toenmalige kastelheer aan de abdij van Saint-Martin-du-Canigou wordt geschonken. Lager in het dal blijft de oudere parochiekerk (de huidige romaanse kapel Saint-Vincent) in gebruik; pas in de 18e eeuw verplaatst het zwaartepunt naar boven en wordt op het kasteelplateau de kerk Saint-Vincent-d’En-Haut gebouwd. Daarmee verliest het kasteel zijn functie; muurdelen raken in verval en materiaal wordt hergebruikt in dorpshuizen.
Eus is gebouwd tegen het zuidelijke deel van een helling op 500 tot 600 meter hoogte. Door deze helling heeft het dorp een compacte structuur: korte straten met niveauverschillen verbinden kleine pleinen, trappen en doorgangen. Huizen zijn opgetrokken uit lokale steen met daken van leisteen. Aan de randen van de kern liggen terrassen en lage muurtjes die vroeger vooral gebruikt werden voor kleinschalige landbouw. Autoverkeer wordt zoveel mogelijk buiten het hart van het dorp gehouden; wie Eus bezoekt, verkent het te voet. Net voor het dorp is een grote gratis parking
overnachten in Eus
In Eus zijn enkele kleinschalige en charmante accommodaties beschikbaar. Populair is Casa ilicia, een gastvrij pension met kamers die uitzicht hebben op de bergen en een terras waar gasten kunnen ontspannen. Ook Vue sur les Montagnes wordt goed gewaardeerd, met ruime kamers, een zwembad en een rustige ligging aan de rand van het dorp. Daarnaast zijn er vakantiehuizen in traditionele panden, vaak met balkons en authentieke details.
De parochiekerk Saint-Vincent-d’En-Haut dateert uit de 18e eeuw en verrees op de plek van het middeleeuwse kasteel. De kerk is duidelijk zichtbaar in het dorpsbeeld en vormt het oriëntatiepunt voor een wandeling door het dorp. Om bij de kerk te kunnen komen, moet je via smalle trappen, tunnels en doorgangen je een weg zien te vinden door het dorp. Eenmaal aangekomen op het hoogste punt heb je een klein plein, waar vroeger het kasteel heeft gestaan en ene trap die je naar de kerk brengt. De kerk is niet geopend voor het publiek, maar via een traliewerk kun je wel even binnenkijken. Op het pleintje onder de kerk is een klein winkeltje te vinden waar verschillende kunstenaars hun spullen verkopen. Vanaf het plein, maar ook vanaf de trappen van de kerk heb je een prachtig uitzicht over de omgeving van Eus.
Lager in het dal staat de romaanse kapel Saint-Vincent (ook Saint-Vincent-d’En-Bas). Deze kapel wordt gedateerd tussen de 11e en 13e eeuw en is als historisch monument beschermd. Bijzonder is de indeling met twee beuken, de uitstraling van deze kapel, past qua uiterlijk helemaal bij de rest van het dorp. Bij de kapel ligt ook het oude kerkhof van Eus.
Eus heeft een uitgesproken microklimaat met veel zonuren. De zuidelijke ligging en de beschutting van de omliggende ruggen zorgen voor warme, droge zomers en zachte tussenseizoenen. In de oude tuinen rond de kern zijn fruitbomen en mediterrane soorten te zien die baat hebben bij dit klimaat. De terrassen en muurtjes getuigen van kleinschalige landbouw die hier lang in stand is gehouden.
Het dorp bestaat uit één hoofdweg klimt in bochten omhoog naar de kerk; smalle zijstraten takken af naar kleine pleinen en uitkijkpunten. Veel gevels hebben traditionele houten details. Her en der zijn nog sporen zichtbaar van de vroegere ommuring, poorten en huis-op-huis bouw die de kern beschermden tegen weer en aanvallen. Door de compacte aanleg is het dorp makkelijk te voet te ontdekken. De straten van en naar de kerk zijn aangelegd met grote ronde stenen waardoor dit deel van het dorp, niet of slecht bereikbaar is voor mensen die slecht ter been zijn.
