Graus is een historisch stadje in de Aragonese Pyreneeën, gelegen in de provincie Huesca aan de samenvloeiing van de rivieren Ésera en Isábena. Het is de hoofdstad van de comarca Ribagorza en heeft ruim 3400 inwoners.
De geschiedenis van Graus gaat ver terug: er zijn sporen van activiteiten uit de Bronstijd gevonden in de omgeving. Later was deze streek onder Romeinse invloed, de naam Ribagorza komt uit die periode. In de middeleeuwen was Graus een belangrijke vesting, vanwege zijn ligging aan strategische routes. In 1063 vond bij Graus een veldslag plaats waarin koning Ramiro I van Aragón het leven liet tijdens een confrontatie met Moorse strijdkrachten. Het middeleeuwse en renaissancekarakter is goed bewaard gebleven, met name in de drukbezochte Plaza Mayor.
Overnachten in Graus
Het centraal gelegen Hotel Palacio del Obispo is gevestigd in een gerestaureerd renaissancepaleis, met historische elementen, moderne kamers en een zwembad. Aan de rand van het centrum ligt Hotel Lleida, een traditioneel familiehotel met restaurant en eenvoudige maar comfortabele kamers. Daarnaast zijn er kleinschalige pensions en appartementen, vaak met uitzicht op het levendige plein of de omliggende heuvels.
De Plaza Mayor is het kloppende hart van Graus. Dit onregelmatig vijfhoekig plein dateert uit de tweede helft van de 16e eeuw en is omringd door arcades, houten balkons en kleurrijke herenhuizen. Opvallende gebouwen zijn Casa del Barón en Casa Heredia, die versierd zijn met prachtige beschilderingen. Het stadhuis, gebouwd in renaissancestijl van baksteen met mudéjar-accenten, met houten balkon en arcaden. Op het plein worden markten, evenementen en traditionele feestelijkheden, zoals de Mojiganga en het dansen van zwaarden en linten, gehouden. Onder de arcades zitten cafés en winkels, wat het plein zijn gezellige sfeer geeft.
Boven het dorp Graus staat de Basílica de la Virgen de la Peña, een renaissancistische basiliek uit de 16e eeuw die werd gebouwd op de resten van een oudere romaanse kapel. Via een monumentaal trapportaal bereik je de kerk en het aangrenzende kloostercomplex. De basiliek heeft een enkel schip met kruisribgewelven en een sober maar indrukwekkend interieur. Zoals in veel kerken in Aragón gaat de verlichting pas aan na een kleine donatie, waardoor details van het altaar en de gewelven beter zichtbaar worden.
Bij de basiliek ligt een kloosterhof met een overdekte galerij. Deze plek fungeert als uitkijkpunt over Graus en de valleien van de Ésera en de Isábena en is een van de mooiste panoramische plekken van het dorp. In de basiliek is daarnaast het Museo de los Iconos ondergebracht, dat uitsluitend met een gids te bezoeken is en een uitgebreide collectie orthodoxe iconen toont.
Iets hoger op de berg, bij het Mirador del Morral, staat het beeld van het Sagrado Corazón de Jesús. Dit monument uit de 20e eeuw vormt samen met de mirador en het Plaza Mayor de belangrijkste bezienswaardigheden van het dorp.
Graus staat in heel Aragón bekend om zijn longaniza, een gedroogde worst van varkensvlees die op traditionele wijze wordt gekruid en gerijpt. Het recept is van generatie op generatie doorgegeven en wordt beschouwd als een belangrijk streekproduct. De longaniza uit Graus heeft een beschermde status en geldt als een van de beste in Spanje. In veel winkels en restaurants in het dorp kun je deze worst proeven of kopen. Elk jaar in juli vindt de Fiesta de la Longaniza plaats, waarbij een gigantische worst op een enorme grill in het centrum wordt bereid.
