Büren is een stad en gemeente in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen in de Kreis Paderborn aan de noordoostrand van het Sauerland. Het stadje ligt aan de samenvloeiing van de riviertjes Alme en Afte, op circa 30 kilometer ten zuidwesten van Paderborn en 22 kilometer ten zuidoosten van Lippstadt.
In en rond Büren vind je de barokke jezuïetenkerk Maria Immaculata, de gotische Sint-Nikolaaskerk, het molenmuseum in de Mittelmühle, de burchtruïne Ringelstein met de befaamde heksenkelder en, op korte afstand in het stadsdeel Wewelsburg, de enige driehoekige burcht van Duitsland. De eerste vermelding van een kasteel op de samenvloeiing van de Alme en Afte dateert uit de twaalfde eeuw. In 1195 stond de bisschop van Paderborn de heren van Büren toe om bij hun reeds bestaande kasteel een stad te bouwen, en in 1220 was de ommuurde nederzetting gereed. In 1243 stichtten dezelfde edelherrren het cisterciënzers nonnenklooster Holthausen, dat tot in de negentiende eeuw zou blijven bestaan. Büren groeide uit tot een regionaal centrum, en in de veertiende eeuw viel het toe aan het prinsbisdom Paderborn.
De edelherren van Büren bleven leenmannen van de bisschop, tot ze in 1661 uitstierven. De laatste mannelijke nakomeling, Moritz von Büren, had bij testament de jezuïetenorde tot erfgenaam benoemd en hen opdracht gegeven een kerk en een college te bouwen. De jezuïeten speelden ook een centrale rol in de contrareformatie in de regio: na de reformatie was een deel van de bevolking luthers geworden, maar door de inspanningen van de orde werd Büren in de zeventiende eeuw weer overwegend rooms-katholiek, een situatie die tot op de dag van vandaag voortduurt.
Overnachten in Büren
In en rond Büren zijn meerdere overnachtingsmogelijkheden te vinden. Het AiREA Hotel is de populairste hoteloptie in het centrum van Büren, met een restaurant, bar en terras. Voor wie de voorkeur geeft aan een landelijke omgeving, is Gasthof im Almetal een goede keuze: een familiehotel met restaurant aan de Alme, op korte afstand van het centrum. Almehof Thöne is een vergelijkbaar Westfaals gasthuis in de gemeente, met een restaurant en ruime parkeergelegenheid. Een bijzondere optie is overnachten in de jeugdherberg van de Wewelsburg zelf, direct in het historische burchtcomplex op vier kilometer van het centrum van Büren.
Een donker hoofdstuk speelde zich af op de burcht Ringelstein, die de edelherren omstreeks 1385 lieten bouwen op een bergkam boven het Almedal bij het huidige stadsdeel Harth. De burcht diende aanvankelijk als jachthuis en voorpost in het dal, maar raakte in de zeventiende eeuw berucht als locatie van heksenprocessen. In de Dertigjarige Oorlog fungeerde Ringelstein als rechtbank voor de heerlijkheid Büren, uitgerust met kerkers en folterinstallaties. In 1631 werden binnen dertig dagen 55 mensen als heks veroordeeld en terechtgesteld. In totaal zijn er vermoedelijk meer dan honderd slachtoffers gevallen. De Hexenkeller, de kelder waar de martelingen plaatsvonden, is nog altijd te bezichtigen als onderdeel van de burchtruïne. Na 1802 verloor Ringelstein zijn functie en verviel het gebouw geleidelijk tot de huidige ruïne.
Het centrum van Büren wordt gedomineerd door twee kerkgebouwen die sterk van elkaar verschillen. De Sint-Nikolaaskerk aan de Marktplatz werd in de dertiende eeuw in gotische stijl gebouwd en bevat een preekstoel uit 1600 en een orgel uit 1744. De jezuïetenkerk Maria Immaculata aan de Burgstraße is een heel ander verhaal: dit is de noordelijkste kerk in de stijl van de Zuid-Duitse barok, gebouwd tussen 1754 en 1773 naar plannen van Franz Heinrich Roth. Het interieur is een pronkstuk van rococodecoratie, met als hoogtepunt een grote plafondschildering van Joseph Gregor Winck. De schilder portretteerde in pasteltinten taferelen uit het leven van Maria, perspectivisch zo uitgevoerd dat het lijkt alsof het plafond openstaat naar de lucht. Samen met het aangrenzende voormalige jezuïetencollege, het huidige Mauritiusgymnasium, vormt de kerk een ensemble dat al meer dan 250 jaar het stadsbeeld bepaalt.
Ook de Mittelmühle, een zestiende-eeuwse watermolen aan de Alme, is een bezoek waard. De molen fungeert tegenwoordig als molenmuseum en is het oudste profane bouwwerk van Büren. Büren is een goed vertrekpunt voor fietstochten langs de Alme-Radweg richting Paderborn en wandelingen door het omringende Sauerlandse landschap.
De Wewelsburg
Op circa vier kilometer ten noorden van het centrum van Büren, in het stadsdeel Wewelsburg, staat de Wewelsburg: de enige driehoekige burcht van Duitsland in een nog gesloten bouwconstructie. Het kasteel werd tussen 1603 en 1609 gebouwd in de stijl van de Wezerrenaissance als tweede verblijf van de prinsbisschoppen van Paderborn. In 1934 huurde Reichsführer-SS Heinrich Himmler de burcht voor het symbolische bedrag van één mark per jaar, met de bedoeling er een ideologisch verzamelpunt en retraite voor de hoogste SS-officieren van te maken. De plannen waren megalomaan: architect Hermann Bartels ontwierp een enorm complex met een actieradius van 600 meter rondom de noordtoren van de burcht als middelpunt. Het project werd nooit voltooid. Na de Slag om Stalingrad in 1943 werd de bouw stilgelegd.
Om de verbouwing te financieren en uit te voeren, richtte de SS in 1941 het concentratiekamp Niederhagen-Wewelsburg op, op korte loopafstand van de burcht. Meer dan 3900 gevangenen werden er gedeporteerd; minstens 1229 van hen overleefden het kamp niet. Op 2 april 1945 bevrijdden Amerikaanse soldaten de resterende gevangenen. Een SS-commando had vlak daarvoor nog geprobeerd de burcht op te blazen, maar slaagde daar slechts gedeeltelijk in. In de noordtoren zijn twee bewaard gebleven SS-ruimtes te bezichtigen: de zogeheten Obergruppenführersaal met het in de marmeren vloer ingelegde zonnewiel, en de onderliggende ronde grafkelder. Beide vertrekken zijn omgeven door naoorlogse mythen over occulte SS-rituelen, maar historisch bewijs daarvoor ontbreekt.
Vandaag de dag herbergt de Wewelsburg het Kreismuseum met twee afdelingen. In de oost- en zuidvleugel is het Historisch Museum van het Prinsbisdom Paderborn gevestigd, dat de regionale geschiedenis van de steentijd tot 1802 documenteert. In het voormalige SS-wachtgebouw op de voorburcht bevindt zich de herdenkingsplaats Wewelsburg 1933-1945, met een uitvoerige permanente tentoonstelling over de ideologie en de misdaden van de SS, het concentratiekamp Niederhagen en de slachtoffers. Het museum is geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur, en op zaterdag, zondag en feestdagen van 10.00 tot 18.00 uur. De entree is gratis. In de burcht is ook een jeugdherberg gevestigd, een van de grootste van Duitsland.
