Ilpendam ligt in de gemeente Waterland in de provincie Noord-Holland, aan het Noordhollandsch Kanaal tussen Amsterdam en Purmerend. Het dorp maakt deel uit van het karakteristieke Waterlandse landschap van polders, dijken en weilanden. In en rond Ilpendam vind je de Hervormde Kerk, het voormalige Slot Ilpenstein en een woonhuis ontworpen door Gerrit Rietveld.
De naam van het dorp verwijst naar een dam die in de twaalfde eeuw werd aangelegd in het veenriviertje de Ilp. Die dam moest het omringende land beschermen tegen het Purmermeer, dat in die tijd een gevaarlijke, zich uitbreidende binnenzee was. Rond die dam vestigden zich boeren en vissers, en zo ontstond geleidelijk een nederzetting. Na de droogmaking van de Purmer in 1622 verdween de visserij, en bleef Ilpendam een boerendorp. Het dorp lag eeuwenlang langs een trekvaart en later aan het Noordhollandsch Kanaal, dat in gebruik werd genomen in 1824. Pas na de Tweede Wereldoorlog veranderde het karakter van het dorp, toen steeds meer forensen er kwamen wonen.
Overnachten in Ilpendam
In Ilpendam zelf zijn de overnachtingsmogelijkheden beperkt, maar er zijn wel degelijk goede opties te vinden. De hoftuin Ilpendam is een appartement aan de rand van het dorp met een beschutte tuin, gratis wifi en adult only, perfect als je de Waterlandse polders wilt verkennen. Carmen’s Stay In aan de Jaagweg is een populaire keuze voor wie de combinatie van rust op het platteland en een snelle busverbinding naar Amsterdam zoekt. Samen bieden deze opties een passend aanbod voor wie een of meerdere nachten in de omgeving van Ilpendam wil doorbrengen.
Ilpendam heeft een opvallend verleden voor zo’n klein dorp. In 1618 kocht de Amsterdamse burgemeester Volckert Overlander de heerlijkheid Purmerland en Ilpendam en liet hij Slot Ilpenstein bouwen, even buiten het dorp. Het slot had over de eeuwen heen verscheidene bewoners uit de Amsterdamse regentenkringen, waaronder Frans Banning Cocq, de kapitein die Rembrandt vereeuwigde op de Nachtwacht, en later Gerrit de Graeff, een van de machtigste kooplieden van zijn tijd. Het slot werd in 1872 afgebroken. Op de plek aan de Hofweg staat nu een grote stolpboerderij die de naam Ilpenstein draagt.
De kern van Ilpendam ligt langs de Dorpsstraat, de belangrijkste straat van het dorp. De Hervormde Kerk dateert uit 1656 en verving een middeleeuws kerkgebouw dat in 1640 door brand verloren ging. De toren van de kerk werd in 1855 toegevoegd. Verspreid door het dorp zijn meerdere rijksmonumenten te vinden. Wie goed rondkijkt, ontdekt ook een woonhuis ontworpen door Gerrit Rietveld, iets wat je in een dorp van deze omvang zeker niet verwacht.
Ilpendam is een goed vertrekpunt voor wandelingen en fietstochten door de omliggende polders. Vanuit het dorp zijn meerdere routes beschikbaar door het open Waterlandse landschap, langs stolpboerderijen, over dijken en door de weilanden van de voormalige Purmer. In het dorp zelf is café Het Wapen van Ilpendam een vaste halte voor wandelaars en fietsers die de omgeving verkennen.
